Khi Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao truy tố ban lãnh đạo Công ty Nam Triệu – Bộ Công An vì hành vi nâng khống giá các thiết bị chuyên dụng phục vụ hoạt động của ngành này, truyền thông nhà nước chỉ tập trung vào con số gây chú ý là hơn 18 tỷ đồng thiệt hại cho ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, theo giới học giả quốc tế và tạp chí Asia Times, ý nghĩa thực sự của vụ án này vượt xa khỏi phạm vi số tiền thất thoát được ghi trong bản cáo trạng.
Theo đó, Công ty Nam Triệu không phải là một doanh nghiệp nhà nước thông thường, mà là một đơn vị trực thuộc Cục Công nghiệp An ninh của Bộ Công an, nơi chuyên sản xuất các phương tiện chuyên dụng, và các thiết bị phục vụ lực lượng Công An.
Việc một doanh nghiệp của Bộ Công an bị phanh phui hành vi tham nhũng đã mở ra những bí mật được coi là vùng cấm, đồng thời phơi bày những rủi ro mang tính hệ thống khi vai trò kinh tế của lực lượng “thanh kiếm và lá chắn” ngày càng được mở rộng dưới thời của Tổng Bí thư Tô Lâm.
Theo Asia Times, vụ án Nam Triệu diễn ra trong một bối cảnh vị trí và quyền lực của Bộ Công an đã vượt xa những chức năng thực thi pháp luật truyền thống để can dự sâu vào các huyết mạch kinh tế của quốc gia.
Trong những năm gần đây, bộ này liên tục gia tăng tầm ảnh hưởng và bao trùm trong hàng loạt lĩnh vực then chốt, từ quản lý dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, hạ tầng viễn thông cho đến cả công nghiệp quốc phòng.
Vẫn theo Asia Times, xu hướng này phản ánh một chiến lược rõ nét của ông Tô Lâm nhằm thắt chặt kiểm soát đối với các hệ thống hạ tầng và dòng chảy thông tin trọng yếu của Việt nam vào tay của mình.
Điển hình là vào năm 2025, truyền thông quốc tế từng rúng động trước thông tin Bộ Công an có kế hoạch nắm quyền chi phối tại tập đoàn công nghệ FPT Telecom sau khi đã tiếp nhận nhà mạng di động MobiFone trước đó.
Dù cho Tổng Bí thư Tô Lâm luôn khẳng định đây là nỗ lực nhằm bảo vệ an ninh mạng và hạ tầng dữ liệu quốc gia. Song giới quan sát quốc tế vẫn nhìn nhận đây là dấu hiệu rõ rệt của một “nền kinh tế Công an trị”, nơi công cụ cưỡng chế của nhà nước trở thành một chủ thể kinh tế lớn hàng đầu.
Nhìn từ góc độ quản trị quốc gia, việc các cơ quan an ninh Việt Nam tham gia vào hoạt động kinh tế chiến lược không phải là hiện tượng cá biệt, khi các mô hình tương tự từng tồn tại ở Trung Quốc, Ai Cập hay Pakistan.
Tại Việt Nam, hoạt động mua sắm công trong ngành Công An từ trước đến nay, dưới danh nghĩa bí mật an ninh quốc gia hầu như không ai được phép biết.
Tuy nhiên, Bản cáo trạng vụ án Công ty Nam Triệu đã chỉ ra rằng: Ban lãnh đạo công ty này đã cố tình nâng khống giá thành sản xuất để lập ra các khoản quỹ đen để ngoài sổ sách đã gây thiệt hại gần 17 tỷ đồng.
Đáng ngại hơn, hệ lụy của vụ án tham nhũng này không chỉ dừng lại ở câu chuyện thất thoát tài chính, mà còn chạm đến ranh giới nhạy cảm của quyền con người.
Theo đó, các thiết bị chuyên dụng phục vụ công tác tạm giữ, hỏi cung và điều tra tội phạm…, được sử dụng tác động trực tiếp đến quyền tự do cá nhân và quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân.
Tại các nền dân chủ tiên tiến, quy trình mua sắm các thiết bị này bắt buộc phải chịu sự giám sát từ các tổ chức xã hội dân sự, nhằm đảm bảo việc thực thi pháp luật hoạt động nghiêm túc trong khuôn khổ hiến pháp.
Trong khi, tại Việt Nam, việc bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hầu như chưa từng tồn tại.
Nói tóm lại, khi quyền lực của Bộ Công An với chiếc còng số 8 kết hợp với quyền lực tiền tệ, thì yêu cầu về tính minh bạch cần phải được tăng cường tối đa để tránh nguy cơ lực lượng Công An ngày một càng lạm quyền để gia tăng bóp nghẹt xã hội.
Trà My – Thoibao.de
